Cyfergyd mewn Chwaraeon – Deall y Peryglon

Mewn digwyddiad yn y Senedd, mae’r Gweinidog Addysg Huw Lewis, y Dirprwy Weinidog Iechyd Vaughan Gething a’r Dirprwy Weinidog Chwaraeon Ken Skates wedi cyflwyno taflen: Canllawiau Llywodraeth Cymru i ysgolion a chwaraeon cymunedol hyd at 19 oed ar ymwybyddiaeth o gyfergyd.

Datblygwyd y daflen ar ôl ymgynghori gyda’r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol, Cymdeithas Bêl-droed Cymru, Undeb Rygbi Cymru a gweithwyr iechyd plant proffesiynol yn y GIG. Mae’r daflen yn cynnwys gwybodaeth berthnasol ac yn tynnu sylw at beryglon posibl yn gysylltiedig ag anafiadau pen a chyfergyd ac mae wedi’i dosbarthu’n helaeth i ysgolion, cyrff llywodraethu chwaraeon ac ar draws y sector iechyd yng Nghymru.

Yn y canllawiau ceir copi o’r ‘Cymorth Poced i Adnabod Cyfergyd’ sy’n egluro sut i adnabod cyfergyd, gan bwysleisio pa mor bwysig yw ei gymryd o ddifrif, a sut i ymateb.

Hefyd yn y canllawiau mae’r ‘Protocol Dychwelyd Graddedig i Chwarae’ sy’n cynnwys arweiniad ar gyfnodau gorffwys hanfodol i chwaraewyr yn dilyn anaf cyn dychwelyd yn raddol a thros amser i hyfforddi a chymryd rhan lawn mewn gweithgareddau chwaraeon.

Lluniwyd y canllawiau yn dilyn achos trasig Ben Robinson oedd ond yn 14 oed pan fu farw o ganlyniad i gyfergyd dwbl yn ystod gêm rygbi dros ei ysgol yng Ngogledd Iwerddon.

Dyfarnodd y Crwner mai “syndrom ail wrthdrawiad” (SIS) yn dilyn cyfergyd oedd yn gyfrifol am farwolaeth Ben, ac y gallai fod wedi’i osgoi pe byddai rhywun wedi gallu adnabod arwyddion cyfergyd a’i dynnu o’r gêm.

Y llynedd, cyfarfu tad Ben, Peter, gyda’r Gweinidog Addysg Huw Lewis ac ymrwymodd y Gweinidog i godi ymwybyddiaeth am y mater. Ymgynghorwyd â rhieni Ben wrth ddatblygu’r canllawiau a bydd Mr Robinson yn bresennol yn y digwyddiad heddiw.

Dywedodd Huw Lewis:

“Mae marwolaeth drasig Benjamin Robinson yn atgoffa pob un ohonom ni pa mor bwysig yw’r mater hwn, a hoffwn dalu teyrnged i rieni Ben sydd wedi gweithio’n ddiflino i arbed teuluoedd eraill rhag dioddef trasiedi tebyg.

“Rwyf i’n annog pawb sy’n ymwneud â threfnu neu gyflwyno gweithgareddau chwaraeon, gan gynnwys staff ysgol, dyfarnwyr a hyfforddwyr, yn ogystal â rhieni a’r bobl ifanc eu hunain, i ddarllen y canllawiau pwysig hyn a’u rhannu’n eang.”

Dywedodd Vaughan Gething:

“Rhaid i ni fod yn wyliadwrus am arwyddion o gyfergyd – mae’n fater difrifol a rhaid i ni beidio â’i anwybyddu.

“Yn anffodus mae damweiniau ac anafiadau’n digwydd. Neges hanfodol y daflen hon yw’r angen i weld y posibilrwydd y gallai anaf fod yn gysylltiedig â chyfergyd, a gweithredu ar hynny.”

Ychwanegodd Ken Skates:

“Mae Cymru’n wlad sydd wrth ei bodd â chwaraeon, a does dim amheuaeth fod cymryd rhan mewn chwaraeon yn ffordd ardderchog i gadw’n ffit, cymdeithasu a chymryd rhan mewn cystadleuaeth iach. Ond mae’n bwysig bod yn ymwybodol o’r peryglon posib hefyd.

“Diolch byth, mae achosion fel yr un a effeithiodd ar Ben yn eithriadol o brin. Byddai’n deyrnged briodol i Ben a’i rieni pe bai modd i’r canllawiau hyn godi ymwybyddiaeth am y mater hollbwysig hwn a bod achosion fel hyn yn dod yn brinnach fyth.”