Cymru – a Chaerdydd – yn gosod esiampl i weddill y DU drwy ddefnyddio diwylliant i fynd i’r afael â thlodi

Bydd Cymru’n gosod esiampl i weddill y DU drwy ddefnyddio diwylliant i fynd i’r afael â thlodi yn rhai o gymunedau mwyaf difreintiedig Cymru – dyma’r neges gan Ken Skates, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth, wrth iddo lansio rhaglen newydd i arwain y syniad arloesol hwn.

Bydd y rhaglen Cyfuno: Trechu tlodi trwy ddiwylliant yn dwyn ynghyd Cymunedau yn Gyntaf a chyrff diwylliannol am y tro cyntaf i ysbrydoli ac ymgysylltu â phobl ifanc ac oedolion na fyddai fel arfer yn cael cyfle i ymwneud â diwylliant a’r celfyddydau.

I ddechrau bydd y rhaglen yn sefydlu chwe Ardal Arloesi yn Abertawe, Wrecsam, Gwynedd, Caerdydd, Casnewydd a Thorfaen. Bydd y rhain yn cael cymorth i dreialu dulliau newydd o weithio a fydd yn rhoi lle canolog i ddiwylliant yn eu gwaith gyda chymunedau difreintiedig.

Mae hyn yn cynnwys creu cyfleoedd amrywiol i bobl ifanc yn ardaloedd Cymunedau yn Gyntaf ymwneud â diwylliant, sy’n amrywio o ymweliadau ysgol i gyfoethogi cwricwlwm yr ysgol i gyfleoedd gwirfoddoli diwylliannol a dysgu achrededig i oedolion. Byddant i gyd yn canolbwyntio ar helpu unigolion, teuluoedd a chymunedau i werthfawrogi treftadaeth a diwylliant er mwyn dysgu a datblygu sgiliau pwysig.

Caiff y rhaglen ei hategu gan Gynllun y Celfyddydau a Dysgu Creadigol, a fydd yn cynyddu ac yn gwella’r cyfleoedd celfyddydol yn ein hysgolion, a mwy o weithgareddau diwylliannol yn rhaglen Her Ysgolion Cymru.

Dywedodd y Dirprwy Weinidog cyn y lansiad yn y Ganolfan Ddiwylliant a’r Cyfryngau yn Butetown, Caerdydd – un o’r chwe Ardal Arloesi:

“Yn gynharach eleni amlinellais fy uchelgais i wneud Cymru’r wlad fwyaf creadigol yn Ewrop, a rhaid i ni sicrhau bod diwylliant ar gael i bawb os ydym am gyflawni hyn.

“Ceir manteision addysgol eang o ymwneud â diwylliant a’r celfyddydau – mae’n gwella gwybodaeth, llythrennedd a sgiliau. Dyma pam rydym yn dilyn llwybr unigryw yng Nghymru gan roi lle canolog i ddiwylliant yn ein gwaith mewn cymunedau difreintiedig.

“Mae gennym amgueddfeydd, grwpiau drama a chelfyddyd a llyfrgelloedd gwych ar draws Cymru, ac rwyf am eu gweld yn ffynnu a phawb yn elwa arnynt. Drwy ddwyn y rhain a’n rhaglenni Cymunedau yn Gyntaf ynghyd gallwn gyfoethogi bywydau, a gwella cyrhaeddiad a rhagolygon y bobl yn rhai o’n cymunedau mwyaf difreintiedig.”

Bydd Prifysgol Caerdydd yn arwain Ardal Arloesi Caerdydd, gan adeiladu ar y gwaith allgymorth diwylliannol sy’n bodloni ar hyn o bryd drwy ei rhaglen Cymunedau Cryf, Pobl Iachach. Bydd y brifysgol yn dwyn ynghyd partneriaid lleol a chenedlaethol, gan gynnwys amgueddfeydd, archifau a llyfrgelloedd, a chlystyrau Cymunedau yn Gyntaf i sicrhau bod trigolion yn gallu cymryd rhan mewn gweithgareddau, cyrsiau a chyfleoedd creadigol eraill er mwyn datblygu sgiliau gwerthfawr a hyder.

Dywedodd yr Athro Kevin Morgan, Deon Ymgysylltu ym Mhrifysgol Caerdydd:

“Rydym yn falch iawn o gael chwarae rôl bwysig yn y prosiect ysbrydoledig hwn gan Lywodraeth Cymru.

“Fel Prifysgol, rydym yn cydnabod y gall y celfyddydau, diwylliant a threftadaeth fod yn gyfrwng pwerus i gyflawni newid yn ein cymunedau.

“Bydd ein cyfraniad yn adeiladu ar y cysylltiadau cryf sy’n bodloni eisoes mewn cymunedau ym Merthyr Tudful a Chaerdydd er mwyn cael effaith bositif ar iechyd, addysg a lles.”

Bydd y rhaglen Cyfuno yn ceisio gweithredu argymhellion adroddiad y Farwnes Andrews, sef Diwylliant a Thlodi. Roedd yr adroddiad yn cyflwyno achos cryf o blaid cydweithio rhwng Llywodraeth Cymru, llywodraeth leol, sefydliadau diwylliannol, cyrff cymunedol ac ysgolion i sicrhau bod diwylliant ar gael i bawb a bod ein cymunedau mwyaf difreintiedig yn gallu elwa arno.

Bydd y chwe Ardal Arloesi ar waith am flwyddyn i ddechrau (2015-2016) gyda golwg ar eu cyflwyno’n ehangach.

Bydd yr Ardaloedd Arloesi yn gweithio o fewn fframwaith cenedlaethol o gymorth a fydd yn caniatáu i’r rheini sy’n cymryd rhan fynd ati i hyrwyddo a rhannu dysgu ac arferion gorau. Bydd hefyd yn cynnwys ymchwil a gwerthuso penodol i fesur llwyddiant y rhaglen a’i heffaith.