Chwe mis i fynd tan y newid chwyldroadol i’r gyfraith rhoi organau yng Nghymru

Mae chwe mis i fynd o nawr nes y bydd y gyfraith rhoi organau yng Nghymru yn newid.

Wrth i’r cloc dician tuag at y newid chwyldroadol, sy’n anelu at gynyddu nifer yr organau sydd ar gael i’w trawsblannu, mae’r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Mark Drakeford yn gofyn i bobl yng Nghymru siarad am roi organau a helpu i godi ymwybyddiaeth o’r gyfraith newydd.

Bydd y system newydd – y gyntaf o’i bath yn y DU – yn ei gwneud yn haws i bobl nodi’n glir beth yw dymuniadau o ran rhoi organau, a gallai hyn arwain at gynnydd o 25% mewn rhoi organau.

Yn 2014-15, bu farw 12 o bobl yng Nghymru wrth iddynt aros am drawsblaniad.

Ar hyn o bryd mae 220 o bobl ar y rhestr aros am drawsblaniad yng Nghymru. Ychydig dros draean o’r boblogaeth (34%) sydd ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG.

Bydd y gyfraith newydd yn golygu:

•O 1 Rhagfyr, ystyrir y bydd unrhyw un sy’n 18 oed a throsodd sydd wedi byw yng Nghymru ers mwy na 12 mis ac sy’n marw yng Nghymru, wedi cydsynio i roi organau oni fyddant wedi optio allan. Gelwir hyn yn gydsyniad tybiedig

•Y bwriad yw cynyddu nifer y rhoddwyr organau potensial ac yn y pen draw y bydd hynny’n cynyddu nifer yr organau ar gael i’w trawsblannu

•O dan y system newydd, bydd unigolyn yn dod yn rhoddwr potensial naill ai drwy gofrestru ei benderfyniad i optio i mewn – fel sy’n digwydd ar hyn o bryd – neu drwy wneud dim byd. Yn yr achos hwnnw cymerir yn ganiataol ei fod yn rhoi ei gydsyniad

•Drwy wneud dim, ystyrir nad oes gan yr unigolyn unrhyw wrthwynebiad i fod yn rhoddwr organau a chaiff ei drin yn yr un modd ag y byddai wedi dewis bod yn rhoddwr. Os nad yw unigolyn am fod yn rhoddwr gall gofrestru ei benderfyniad i optio allan

•Bydd y system yng Nghymru yn system feddal o optio allan. Mae hyn yn golygu y bydd gan deulu a chyfeillion yr unigolyn rôl bwysig i’w chwarae yn y pendraw yn y penderfyniad i roi ei organau. Os byddent yn gwybod nad oedd yn dymuno bod yn rhoddwr organau, hyd yn oed os nad oedd wedi optio allan, gallant ddweud hynny wrth glinigwyr yn yr ysbyty ac ni fydd unrhyw organau’n cael eu rhoi.

Mae’r bleidlais ddiweddaraf yn dangos bod 62% o bobl Cymru yn ymwybodol o’r newidiadau i’r drefn o roi organau, i fyny o 57% ym mis Mehefin 2014.

Yn rhinwedd ei swydd fel y Gweinidog Iechyd, dywedodd Mark:

“Y llynedd, bu farw 12 o bobl yng Nghymru tra’r oeddent yn aros am drawsblaniad. Ni allwn ganiatáu i hyn barhau, a dyna pam ein bod wedi cymryd camau i fod y wlad gyntaf yn y DU i basio’r gyfraith unigryw hon i sicrhau bod mwy o organau ar gael i’w trawsblannu.

“Bydd newid i’r system feddal o optio allan ar gyfer rhoi organau, dim ond chwe mis i heddiw, yn golygu chwyldro o ran cydsynio ac mae ganddo botensial i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau cymaint o bobl.”